166
cogitavit, jam Christiano amore et compassione potius qvam summæ ambitionis suæ, qva monarchiam meditatur, stimulo adductus, imperatori Romano suppetias ferre non dubitaverit? Non nomen et dignitas principis, qveis cæsar Romanus filium regis Poloniæ ornavit, sed successio in hoc regnum, qvod alias sperari non poterat, erat præmium factæ inter domum Austriacam regemqve Poloniæ societatis; hoc est qvare exercitui Polonico citior in patriam reditus non solum non concedetur, sed et continua legionum repletione Polonia hoc tempore funditus exhaurietur. Et cum rex Poloniæ merito possit timere, ne aliqvando Turcæ, viribus suis refectis, copiis et argento destitutam Poloniam invadant, et hisce voluit prospicere incommodis, thesaurum suum adeo implendo, ut postea furiosissimi hostis impetus pecuniæ qvadam summa et provinciæ cujusdam cessione avertere possit. Turcæ interim clade et ignominia affecti omnia tentabunt, ut Cæsaricum Polonicumqve exercitum ab expugnatione Budensi abstrahant, nec suis aut Tartarorum parcent copiis, qvo minus continuis excursionibus conflictibusqve reiteratis hostes suos semper inqvietos adqve obsidionem dictæ civitatis minus intentos reddant. Nec dubitandum, qvin hoc anno uterqve exercitus, imprimis vero Turcarum, adeo consumatur, ut futura æstate fastuosi hujus bellici aparatus vix reliqviæ produci qveant. Tartarorum qvi restant, qvamvis relictis Ottomannicis partibus fuga sibi salutem qværere vellent, sero nimis post tot millium suorum internecionem periculosum sibi et fatale forsitan futuris temporibus hoc inirent consilium; qvis jam poterit dubitare, qvin in hoc rerum statu non saltem sultanus Turcicus cum Tartaris suis fatigatus, sed et rex Poloniæ, cujus exercitus ipsis victoriis tantum regio ore jactatis non parum diminuit, omnem insuper belli aleam evitare nec vires suas novo sibi attrahendo negotio pessundare velint. Pax, qvam Turcæ ab imperio Romano et rege Poloniæ aut argento aut redditione alicujus provinciæ antehac occupatæ redimerent, mutaret aliqvantulum præsentem rerum formam, timendumqve foret, ne Tartari, Turcarum viribus fulciti, ex provinciis zaricæ suæ majestatis damnum sibi in Ungaria illatum resarcire conarentur; sed nullus nisi axiomatum Turcici imperii rerumqve totius Europæ plane ignarus, hoc ut timeat, poterit induci. Considerandum qvippe, Turcas, pace in Ungaria facta, non saltem argenti et copiarum retineri penuria, qvo minus novis sese implicent incommodis, sed et, qvod magis est, parata et instructissima regis Galliarum in mari Mediterraneo classe absterreri, ne potentissimum imperium, multo minus socios dicti regis bello lacessant. Tartari vero cum peditatu Turcarum destituti, sicuti notorium est, saltem ad excursiones, ad legitimos vero conflictus nihil valent, tum Turcico imperio subjecti nihil sine expresso sultani mandato incipere audent. Et qvamvis ista, qvæ supra fusius explicavi, regem Poloniæ magis regno et subditis suis qvam vicinis timendum exhibeant, ficto interim qvodam patriæ amore videbitur moveri, ut in instanti cum legatis hujus imperii commissione aliqvod Kioviam et Schmolensziam Poloniæ restituendi præ se ferat studium; sed cum omnia hæc ipsi multo minus qvam auctoritatis suæ affirmatio cordi sint, tum fortissimis, etiamsi pace cum Turcis transacta, impeditur obstaculis aliqvid contra hoc imperium, etiamsi vellet, tentandi, ut silentio
